U2 – Carnaval De Luz

Τα βήματα που κάνεις όταν έχεις αφήσει την κορυφή πίσω σου

Του Τάσου Παπαϊωάννου

Υπάρχει μια στιγμή στην καριέρα ενός καλλιτέχνη όπου η επιτυχία αρχίζει να γίνεται επικίνδυνη. Το κοινό περιμένει να ακούσει ξανά εκείνον τον ήχο που αγάπησε, η δισκογραφική εταιρεία επιθυμεί να επαναλάβει τον προηγούμενο θρίαμβο και ο κριτικός παραμονεύει με το δάχτυλο στη σκανδάλη, περιμένοντας την πρώτη αφορμή για να αναγγείλει την αποκαθήλωσή του. Ο ίδιος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια παράξενη απόφαση: να εξακολουθήσει να είναι ο άνθρωπος που τον οδήγησε στην κορυφή ή να διακινδυνεύσει όσα κατέκτησε αναζητώντας κάτι που ακόμη αγνοεί.

Οι U2 είχαν ήδη κατακτήσει τον κόσμο με το The Joshua Tree, όταν τέσσερα χρόνια αργότερα αποφάσισαν να διαλύσουν τον ίδιο τους τον ήχο και να παρουσιάσουν το Achtung Baby. Ελάχιστοι καλλιτέχνες έχουν τολμήσει κάτι ανάλογο, και ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι Radiohead, που έχοντας φτάσει σε μια αντίστοιχη κορυφή με το OK Computer, εγκατέλειψαν τις κιθαριστικές φόρμες και τις βεβαιότητες που τους είχαν καθιερώσει για να μας παραδώσουν το αινιγματικό Kid A. Και στις δύο περιπτώσεις, η καλλιτεχνική τόλμη συνοδεύτηκε από μια δεύτερη, εντυπωσιακή εμπορική επιτυχία.

Ο David Bowie είχε προηγηθεί αρκετά χρόνια. Το 1976 κυκλοφόρησε το Station to Station, έναν δίσκο που προσωπικά εξακολουθώ να θεωρώ το κορυφαίο του επίτευγμα, και αμέσως μετά στράφηκε προς το Low, αφήνοντας πίσω του ακόμη και τις τελευταίες βεβαιότητες της προηγούμενης δημιουργικής του περιόδου. Η δικαίωσή του υπήρξε διαφορετική. Η επίδραση εκείνου του παράξενου, αποσπασματικού δίσκου απλώθηκε στις επόμενες δεκαετίες, ώσπου η ίδια η ιστορία της μουσικής τον αναγνώρισε ως ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιδραστικά έργα της.

Ο Bowie κατέθεσε το τελευταίο του αριστούργημα, το Blackstar, και δύο ημέρες αργότερα μας εγκατέλειψε. Οι Radiohead, παρά την πρόσφατη επιστροφή τους στις συναυλίες, έχουν συμπληρώσει μια δεκαετία χωρίς καινούργιο άλμπουμ, ενώ οι U2 συνέχισαν να ηχογραφούν και να κυκλοφορούν δίσκους που δεν ανταποκρίνονταν πάντοτε στις προσδοκίες που οι ίδιοι είχαν δημιουργήσει. Κι όμως, ακόμη και στις λιγότερο επιτυχημένες δουλειές τους, υπήρχαν εξαιρετικά τραγούδια που θύμιζαν πόσο σπουδαίο συγκρότημα εξακολουθούσαν να είναι.

Η σύγκριση αυτή δεν γίνεται για να αγιοποιήσει τους U2 ούτε για να συγχωρήσει τις αρκετές αδύναμες κυκλοφορίες τους. Γίνεται επειδή, προτού κρίνουμε όσα εξακολουθούν να δημιουργούν, οφείλουμε να τους αποδώσουμε τη θέση που πραγματικά κατέχουν στην ιστορία της μουσικής.

Τι έχουμε, λοιπόν, μπροστά μας; Πενήντα χρόνια μετά τη δημιουργία τους και εννέα από τον τελευταίο τους δίσκο με καινούργιο υλικό, οι U2 επιστρέφουν με το δέκατο έκτο στούντιο άλμπουμ τους. Δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε ένα δεύτερο The Joshua Tree ή Achtung Baby. Εκείνο που έχει σημασία είναι αν τέσσερις μουσικοί με μισό αιώνα κοινής διαδρομής μπορούν ακόμη να γράφουν τραγούδια που να μας εκπλήσσουν, να μας συγκινούν και να αξίζουν την προσοχή μας πέρα από το όνομα που υπάρχει στο εξώφυλλο.

Αν έπρεπε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα με μία μόνο λέξη, αυτή θα ήταν: Ναι.

Έχουν, άλλωστε, ένα πλεονέκτημα: έναν ήχο αναγνωρίσιμο από τις πρώτες νότες. Η κιθάρα του Edge, με τις χαρακτηριστικές καθυστερήσεις και τις αντηχήσεις της, το μπάσο του Adam Clayton και τα τύμπανα του Larry Mullen Jr., και φυσικά η φωνή του Bono, με τη χαρακτηριστική της ένταση, τη θεατρικότητα και την εκφραστική της δύναμη. Στην παραγωγή βρίσκεται ο Jacknife Lee, ο Daniel Lanois επιστρέφει με μια μικρή συμμετοχή, ενώ ο Brian Eno συνυπογράφει τρεις συνθέσεις που αποδεικνύονται και οι καλύτερες του άλμπουμ.

Το Go (Carnaval De Luz) ξεκινά με την ορμή του Highway Star των Deep Purple, σαν να το είχαν ηχογραφήσει οι Suicide, μέσα σε παραμορφωμένους ηλεκτρονικούς ήχους και έναν ξέφρενο ρυθμό. Οι παλιότεροι ακροατές των U2 θα επιστρέψουν στο μακρινό 1991 και στα πρώτα δευτερόλεπτα του Zoo Station, όταν ακούγαμε το Achtung Baby αναρωτώμενοι μήπως είχε χαλάσει ο δίσκος.

Το La Reina συνεχίζει την επίθεση, επιστρέφοντας ακόμη πιο απροκάλυπτα στο Even Better Than the Real Thing, με το στριφογυριστό κιθαριστικό ριφ του Edge και ένα εξαιρετικό ρεφρέν. Δύο σπουδαία τραγούδια που, αν έπρεπε να στοιχηματίσω, θα επέλεγα για το ξεκίνημα της επερχόμενης περιοδείας τους.

Το Street of Dreams, πρώτο δείγμα του άλμπουμ τον περασμένο Ιούλιο, ήταν και από τις πρώτες ηχογραφήσεις μετά την επιστροφή του Larry Mullen Jr. Όταν οι τέσσερις μουσικοί ξαναβρέθηκαν στο στούντιο στα τέλη του 2025, το τραγούδι, όπως θυμάται ο ίδιος ο Mullen, ήταν από εκείνα που πήραν γρήγορα μορφή, δίνοντας την πρώτη ώθηση στη δημιουργία του νέου δίσκου. Οι κιθάρες του Edge ανακαλούν τις μεγάλες αντηχήσεις του The Joshua Tree.

 

 Στο The Mirror Maker, αφιερωμένο στη Rosalía, η οποία πάντως δεν συμμετέχει στην ηχογράφηση, οι μουσικές αναφορές μεταφέρονται στους T. Rex του Marc Bolan. Μια σχεδόν glam rock σύνθεση, που ξενίζει στην αρχή, αλλά στη δεύτερη ή τρίτη ακρόαση αποκαλύπτει τη μελωδική της γοητεία.

Το Superficiality είναι πιο αμφίσημο, τόσο συνθετικά όσο και στα φωνητικά του Bono. Ξεκινά με τη γνώριμη προσπάθεια των U2 να συμβαδίσουν με τη σύγχρονη ποπ, δημιουργώντας την εντύπωση πως έχουμε ξανακούσει κάτι ανάλογο, ώσπου στο κλείσιμο οι κιθάρες και ο ρυθμός επιστρέφουν στις πανκ καταβολές του συγκροτήματος. Ένα ακόμη τραγούδι που χρειάζεται περισσότερες ακροάσεις.

Το If the World Is at War We Better Not Be προσφέρει μια στιγμή ηρεμίας, επιστρέφοντας στην παλιά παράδοση του 40 και του MLK, εκεί όπου η θρησκευτικότητα, η πολιτική αγωνία και η μουσική περισυλλογή συναντιούνται. Η λιτή ενορχήστρωση αφήνει τη φωνή του Bono να κυριαρχήσει, μόνο που αυτή τη φορά η προσευχή αποκτά τον χαρακτήρα μιας αναμέτρησης με το κακό.

Το Silencio, αντίθετα, είναι το Vertigo της δεκαετίας του 2020. Ένα εκρηκτικό ροκ τραγούδι, με το μπάσο και τα τύμπανα να επιβάλλουν τον ρυθμό, από εκείνα που θέλεις να ακούσεις όρθιος σε μια συναυλία, χτυπώντας το πόδι σου χωρίς να το καταλαβαίνεις. Στη μίξη συναντούμε ξανά τον Steve Lillywhite, συνεργάτη των U2 από τις πρώτες τους ημέρες.

Το The Greatest Show on Earth είναι ένα μεγάλο τραγούδι, και το αντιλαμβάνεσαι από την πρώτη ακρόαση. Με τον Eno ξανά παρόντα, μια μελωδία που αναπτύσσεται υπομονετικά, τις χαρακτηριστικές κιθαριστικές αντηχήσεις του Edge και τον Bono σε εξαιρετική φόρμα, θα μπορούσε να είχε βρει θέση ακόμη και στο The Joshua Tree. Δικαίως δίνει το όνομά του στην επερχόμενη παγκόσμια περιοδεία.

Ακολουθεί, ωστόσο, το Glorify, με τη συμμετοχή του Martin Garrix, η πιο αδύναμη στιγμή του δίσκου. Ακούγεται λες και κάποιος έγραψε για τους U2 ένα τραγούδι που προοριζόταν για την Billie Eilish. Επιστρέφει εδώ η παλιά αγωνία να προσαρμοστούν στις σύγχρονες ποπ τάσεις, με ένα αποτέλεσμα που δεν λειτουργεί.

Το Midnight Sunshine ανεβάζει ξανά το συνθετικό επίπεδο, με την πιο καθαρόαιμη ίσως ποπ μελωδία του άλμπουμ. Έχει τις ρίζες του στο Forty Foot Man, που ο Bono και ο Edge είχαν γράψει για τον David Letterman, και μια ενδιαφέρουσα αντίθεση ανάμεσα στη φωτεινή μουσική του και στους στίχους που αναζητούν την ελπίδα μέσα σε έναν κόσμο που σκοτεινιάζει.

Και έπειτα έρχεται το Can't Stop Us Now, ίσως το καλύτερο τραγούδι του δίσκου. Ο Eno ανοίγει τον χώρο με μια μακρά ambient εισαγωγή που θυμίζει τους Passengers, ώσπου η σύνθεση αποκτά σταδιακά σώμα, με τις κιθάρες, τον ρυθμό και τη φωνή του Bono να αναπτύσσονται μέσα σε μια ατμόσφαιρα που παραμένει ζωντανή μέχρι το τέλος. Υπάρχει εδώ μια δημιουργική ελευθερία που είχαμε χρόνια να ακούσουμε από τους U2. Αν ήταν στο χέρι μου, θα ήθελα έναν ολόκληρο δίσκο με δέκα τέτοιες συνθέσεις. Και γνωρίζοντας τι έχουν καταφέρει στο παρελθόν με τον Eno, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι δεν θα μπορούσαν να τον δημιουργήσουν.

Το εξαιρετικό Torn, με τη φωνή της Dolly Parton, φέρνει αναπόφευκτα στον νου το Zooropa του 1993, όταν οι U2 είχαν εμπιστευτεί στον Johnny Cash το τελευταίο τραγούδι του δίσκου, το αριστουργηματικό The Wanderer. Τότε ήταν η βαθιά, σχεδόν βιβλική φωνή του Cash που περιπλανιόταν μέσα σε έναν κόσμο ηλεκτρονικών ήχων. Τριάντα τρία χρόνια αργότερα, η εύθραυστη φωνή της Parton συναντά τον Bono σε ένα τραγούδι για τον διχασμό, την οικογένεια και την ανάγκη συμφιλίωσης. Η τελευταία της ηχογράφηση γίνεται και το τελευταίο τραγούδι του άλμπουμ, με τη φωνή της να μοιάζει πως έρχεται από έναν άλλο κόσμο για να μας θυμίσει ότι ο χρόνος λιγοστεύει και πως θα ήταν καλό να σταματήσουμε επιτέλους να πολεμάμε ο ένας τον άλλον.

Το Carnaval De Luz είναι κάτι παραπάνω από ένας καλός δίσκος. Έχει ιδέες, εξαιρετικές συνεργασίες και, κυρίως, τραγούδια που αντέχουν στις επαναλαμβανόμενες ακροάσεις. Είναι ροκ, είναι ποπ, είναι ολόκληρη η μουσική διαδρομή των U2 συμπυκνωμένη σε δώδεκα συνθέσεις, από την ορμή των πρώτων τους χρόνων μέχρι τις ηλεκτρονικές αναζητήσεις της δεκαετίας του ’90. Οι περισσότερες επιλογές τους δικαιώνονται, ακόμη κι αν ορισμένες προδίδουν την παλιά τους αγωνία να συμβαδίζουν με τις εκάστοτε μουσικές τάσεις. Μια αγωνία που δεν έχουν πλέον κανέναν λόγο να αισθάνονται. Η θέση τους στην ιστορία της μουσικής είναι αδιαπραγμάτευτη και ο δίσκος αυτός αποδεικνύει ότι εξακολουθούν να έχουν πράγματα να πουν. Κάτι που από μόνο του δεν είναι καθόλου εύκολο, όταν μιλάμε για μια καριέρα πενήντα χρόνων.